የለውጥ አሳብ መነሻ ግለሰብ ወይስ ቡድን? ክፍል ሁለት

0
811

 

በለውጥ አሳብ ጎዳና ውስጥ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ እሳቤዎች

ያላቸው አስተዋጽኦ

በፈቃዱ ዓለሙ

የዓለምን ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ለውጥ ስናይ ግለሰቦችን ማእከል ያደረገ ሆኖ እናገኘዋልን፡፡ ስለለውጥ፣ ስለልማት፣ ስለነጻነት ስናስብ ዋና መዘወሪያው ግለሰባዊ ተራማጅነት ነው፡፡ ዶክተር ፈቃደ አዘዘ እንደ ሚሉት ብዙዎች እንደ አንድ ማሰብ፣ መልማት፣ መለወጥ የሚጀምሩት መጀመሪያ  “ከሁሉም በፊት ግለሰቦች ራሳውን በመለወጥ፣ ከሁሉም በፊት ግለሰቦች ራሳቸውን በማልማት፣ ከሁሉም በፊት ግለሰቦች ራሳቸውን ነጻ በማውጣት ነው” ይላሉ፡፡ መድበለ ጉባኤ፣ 2001 ዓ.ም፣ ገጽ 49

በማኅበረ-ሥነ ባህሪ ጥናት የእያንዳንዱ ዜጋ እንቅስቃሴ፣ መብት፣ ሥነ አእምሯዊ እሳቤ ሲከበር የተራማጆች ቁጥር ከፍተኛ ይሆናል፡፡ ግለሰባዊ ነውጠኝነት ወይም ተራማጅነት ከሌለ ማኅበራዊ ልማት፣ ኢኮኖሚያዊ ልማት፣ኪነ ጥበባዊ ልማት እንዲሁም የሂስ ባህል እያጠጠ ይመጣል፡፡ ሌላው የድርሰት ልማት ከተራማጅነት ጋር በጣም የተቆራኘ ነው፡፡ ብዙ የድርሰት ሥራዎች ከግል አልፎ ማኅበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ ለውጥ በማምጣት ይታወቃሉ፡፡

እንደነ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ፣ እንደነ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ፣ እንደነ አቤ ጉበኛ፣ እንደነ በዓሉ ግርማ፣ እንደነ ሀዲስ አለማየሁ…..የመሳሰሉትን ካየን የድርሰት ሥራዎቻቸውና አፈነጋገጣቸው ዘመኑን የቀደመ ነበር፡፡ ይሄም ብቻ ሳይሆን እንደ ግለሰብ፣ እንደ ቡድን፣ ብሎም እንደ ሀገር በማኅበራዊና በፖለቲካዊ ዘውጎች የለውጥ ዑደት መባጃ ነበሩ፡፡

ማኅበራዊ አስተዋጽኦ

አዳዲስ አሳቦች፣ ፈጠራዎች፣  ግኝቶች፣ ሁል ጊዜ ከግለሰባዊ ወደ ማኅበራዊ በሚደረግ መካኒካል ለውጥ የሚመጡ ኹነቶች ናቸው፡፡ ለዚህ ነው ብዙ ጊዜ ለውጥ ከግለሰባዊ ነውጠኝነት የሚመነጨው፡፡ እንደ ግለሰብም ሆነ እንደ ቡድን ኢኮኖሚ፣ ትምህርት፣ ጤና፣ ባህል፣ ወግ፣ ታሪክ፣ ሥነ ልቡና፣ አካባቢ፣ ቤተ ሰብእ፣ በአጠቃላይ ትምህርት ቤቶችና ቤተ እምነቶች ለተራማጀነት አስተሳሰብ የማኅበራዊ አስተዋጽኦ ምሰሦዎች ናቸው፡፡

እነ ዓፄ ቴዎድሮስ፣ ኔልሰን ማንዴላ፣ አልበርት አንስታይን፣ ካርል ማርክስ፣  ጄምስ ብሩስ፣ ናጅብ ማህፉዝ፣ ኑጉጊ ዋቲያንጎ፣ ማኦ፣ ቼጎቬራ፣ አብራሃም ሊንከን፣ የቅርብ ጊዜ ትዝታ የሆነው የአረብ አብዮት እና ሌሎች እስካሁን ድረስ ያልተቋረጡ ማእበሎች ወይም ኹነቶች የሚያውጠነጥኑት በግለሰቦች አሳብ አመንጭነት ነው፡፡

ይሁን እንጅ በኢትዮጵያ አብዛኛው ማኀበራዊ ምሰሦዎች ግለሰባዊ ተራማጅነትን የሚያበረታቱ ሳይሆኑ ግለሰባዊ ንቃትን ወይም ነውጠኝነትን የሚያንኳስሱ ሆነው እናገኛቸዋለን፡፡ በተለይ ታሪኩ፣ ባህሉና ወጉ እንደ ቡድን መኩራራትን እንጅ እንደ ግለሰብ ተራማጅነትን አያበረታቱም፡፡ እያወቁ እንዳላወቁ መሆንን፣ ዝምታ መልካምነትን፣ ባህሉና ወጉ አይፈቅድም መባልን……እየሰማና እያየ ባደገ ማኅበረሰብ ውስጥ ግለሰባዊ ተራማጅነት እንደ ኋላ ቀር ወይም አፈንጋጭ ይቀጠራል፡፡ ደንቃራ ሆኖ መቆጠር ብቻ ሳይሆን “ነጠላ”፤ “ቆሞ ቀር” የሚል ፍርጃም አለው፡፡

በቤተ ሰብእም ሆነ በአካባቢ ልጆች ጭምትና ራሳቸውን ሳይሆን ሌሎችን ተከታይ ሆነው እንዲያድጉ በሚመከርበት ሀገር ተራማጅነት ጋጠወጥነት ነው፡፡ የቤተ ሰብእና የአካባቢ ባህሎቻችን፣ ወጎቻችን ጥሩ የመሆናቸውን ያህል በተራማጅነት እሰቤ ካየናቸው ደንቃራነታቸው ያይላል፡፡ አኩሪ ታሪክ ያለው ማኅበረሰብ ግለሰባዊ ተራማጅነትን ያበረታታል፡፡ ይሁንና እንዳለመታደል ሆኖ ታሪካችን ኢትዮጵያን በዓለም መድረክ ከፍ ከፍ ያደረጋትን ያህል በሀገር ውስጥ ተራማጅና ለውጠኛ ትውልድ ሳይሆን በታሪኩ የሚኮሰምን ትውልድ እንዲፈጠር አድርጓል፡፡

በትምህርት ዘርፍ የተሻለ ተራማጅ ትውልድ ተፈጥሮ ነበር ወይስ የዘመን ብልጭታ?፣ ለሚለው ጥያቄ ጥናትን መሠረት ያደረገ አመክንዮ ማቅረብ የግድ ይላል፡፡ ቢሆንም በኢትዮጵያ ታሪክ ከባህላዊ የቤተ ክርስቲያን ሥርዓተ ትምህርት ውጭ በዘመናዊ ትምህርት የመጣ ተራማጅነት ብለን ልንጠቅስ የምንችለው በ1960ዎችና በ1997 ዓ.ም የተከናወኑ ዋቢ ኹነቶች ናቸው፡፡ ይሄም በትምህርት ብቻ ሳይሆን በንባብ የታዘለ ቢባል ማጋነን አሆንም፡፡ የሀገራችን የትምህርት ፖሊሲና ሥርዓተ-ትምህርት ተራማጅነትን ወይም ንቁና ጠያቂ ትውልድን የሚያበረታታ ነው ወይ? መልሱን አሁንም ለአንባቢያን መተው ይቀላል፡፡

በዚህ ዙሪያ አንድ የተረጋገጠ እውነት ያለው፣ በትምህርት ቤቶች የሚታየው የመምህርና የተማሪ ግንኙነት ተራማጅነትን ወይም አሳብን እስከ ጥግ የማቅረብና የመሞገት ባህል ደካማ እንደሆነ መሳያ ነው፡፡ በትምህርት የሚገኝ ተራማጅነት ዐዳዲስ አሳቦችን የሚቀበልና የሚሞክር፣ በራሱ የሚተማመንና ለፍትሕና ለነጻነት መተግበር ዘብ የሚቆም ትውልድ እንዲፈጠር እድል ይከፍታል፡፡

ሌላው በኢኮኖሚ ያልዳበረ ወይም ያልጠነከረ ማኅበራሰብ ውስጥ ግለሰባዊ አሳብ አመንጭነት ወይም ለውጠኝነት ይከስማል፡፡ በእርግጥ ከኢኮኖሚ ይልቅ ሥነ ልቡናዊ ጥንካሬ ለግለሰባዊ ለውጠኝነት ዓይነተኛ መሣሪያ እንደሆነ በባለአእምሮ ሰዎች ዘንድ ይታመናል፡፡ በድምሩ በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ የተራማጅነት እንቅስቃሴ ጎልቶ እንዲታይ ኢኮኖሚ ወሳኝ ነው፡፡

ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በኢኮኖሚ የዳበሩ ኃያላን ሀገራትና የግለሰቦች ተራማጅነት በከፍተኛ ፍጥነት እየጨመረ መጥቷል፡፡ የ21ኛው ክ/ዘመን ትልልቅ የማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች፣ ኢንዱስትሪዎች እና ሌሎች ውጤቶች የተገኙት በወጣት ተራማጅ ግለሰቦች አማካኝነት ነው፡፡  በሀገራት መካከልም የጥንካሬ መለኪያ ከሚባሉት መካከል ኢኮኖሚ ዋና ምሰሦ ነው፡፡ ልክ እንደ ሀገራት ሁሉ ሰዎች ከቀን ፍጆታና ፍላጎት ባለፈ ማሳብና መመራመር የሚጀምሩት ከዕለት ልብስና ከዕለት ጉርስ አሳብ ነጻ ሲሆኑ ነው፡፡ ኢኮኖሚያና ሥነ ልቡናዊ አስተሳሰቦች የሰው ልጆችን አንደበት ወይም አእምሮ የማሠር ከፍተኛ ልእልና አላቸው፡፡ አንድ ሰው ከራሱ አልፎ ተራማጅ የሚሆነው ከራሱ ምህዋር ወጦ ማሰብ ሲጀምር ነው፡፡

ፖለቲካዊ ወይም መንግሥታዊ አስተዋጽኦ

ከርእዮት ዓለም መፈንጠክ ቀደም ብሎ በነበረው የዓለም መንግሥታት የፖለቲካ ሥርዓት የገዥውን ወይም መደብን ማእከል ያደረገ ነውጠኝነት እንጅ ግለሰብን ማእከል ያደረገ አልነበረም፡፡ ይሁን እንጅ በሰው ልጅ የነጻነት ትግል ውስጥ የፖለቲካ ርእዮት/ አብዮት ግለሰባዊም ሆነ ቡድናዊ ተራማጆችን በመፈልፈል የሚያኽለው የለም፡፡  እንደነ አንቶኒዮ ዲ ቲሬሲ፣ ካርል ማርክስ፣ ልዊስ አልዙስር፣ ማኦ፣ ቼጎቬራ፣ ፊደል ካስትሮ፣ እና የመሳሰሉ ተራማጆችን ርእዮተ-ዓለም የወለዳቻቸው ነውጠኞች ናቸው፡፡

በተቃራኒው የፖለቲካ ርእዮት ብዙ ተራማጆችን የማፍራቱን ያህል ከማኅበረ-ሥነ ልቡናዊ ይልቅ ፖለቲካዊ ርእዮት ለግለሰባዊ ተራማጅነት ደንቃራ የለም፡፡  በተለይ ከቅኝ ግዛት ቅሪት ያልተላቀቀው አብዛኛው የአፍሪቃ ሀገራት የአስተዳደር ሥርዓት ለነጻነት በሚደረገው ትግል ተራማጅ ግለሰቦችን በመዋጥ ሌሎችን አድርባይ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል፡፡ በመሠረቱ ግለሰባዊ ለውጠኝነት መንግሥታት እንደ ሚከተሉት ርእዮተ ዓለምና ባህርያት እንዲወሰን ከሚያደርጉት ሰቃዥ ምክንያች ከላይ ያነሣነው የአፍሪቃ አስተዳደር ሥርዓት ይጠቀሳል፡፡

ነጻና ዲሞክራት በሆኑ ሀገሮች ለውጠኝነትና ተራማጅነት እንደ አጋዥ የስኬት አጋጣሚ ሲወሰድ ፈላጭና ቆራጭ የሆነ የአገዛዝ ሥርዓት በሚከተሉ ሀገራት ለውጠኝነትና ተራማጅነት እንደ ባላጋራ ወይም ጠላት ይታያሉ፡፡ በሁለተኛው መንገድ አፍሪቃ እንደ አህጉር የምትታወቅበት የጥላሸት ስሟ ነው፡፡ አፍሪቃ እንደ አጠቃለይ የብዙ ነገሮች ቤተ ሙከራ በመሆኗ ከተራማጅነትና ለውጠኝነት ጋር በተያያዘ ብዙ አደናጋሪና ውጥንቅጡ የጠፋ ኹነቶችን እንመለከትባታለን፡፡ ኢትዮጵያም ከዚህ ልክፍት አላመለጠችም፡፡ ፖለቲካ እንደ ኮረንቲ በሚቆጠረባት ኢትዮጵያ የፖለቲካ ርእዮት ወይም የመንግሥታቱ ሥርዓት ለውጠኝነትን ወይም ተራማጅነትን እንደ ባላጋራ ስለሚፈርጅ ፖለቲካዊ አስተዋጾው እርባና ቢስ ነው ማለት ይቻላል፡፡

ምክንያቱም መንግሥትታት የዜጎችን ወይም የግለሰቦችን መብት ሲያከብሩ ነው አፈንጋጭነት ወይም ተራማጅነት ከጠላትነት ይልቅ አጋዥ መሆናቸው የሚታመነው፡፡ መደማመጥ፣ መከባበር፣ የፖለቲካ ተቃዋሚዎችን የሀገር ጠላት እንደሆኑ የሚቆጥር ሥርዓት፣ አሳብን በአሳብ መሞገት ሳይሆን መፈራረጅን ባህል ባደረገ ሀገር ለውጠኝትንና ተራማጀነትን ሾከፍ የበዛበት ሲቃ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡

ግለሰባዊ ተስፋ-ቢስነት እየተስፋፋ የሚመጣው ሥነ-ልቡናዊና ፖለቲካዊ ምሰሦዎች የዜጎችን ልብ መስለብ ሲጀምሩ ነው፡፡ በሀገሩ ፖለቲካ ላይ ንቁ ተሳትፎ የለሌው ዜጋ፣ ግለሰቦች አሳቦቻቸውን ወይም በሀገራቸው ጉዳይ ላይ ይሄ ይጎዳል ይሄ ይጠቅማል ካላሉና የኔነት ስሜት ከሌላቸው ምክንያተ ውጤቱ የፖለቲካ ንቅዘት ነው፡፡ ያም ሆነ ይኽ በዚህ ጥሎ ማለፍ በሆነበት ዘመን በኢኮኖሚያችን፣ በፖለቲካችን፣ በልማታችን፣ በነጻነታችን፣ በታሪካችን ላይ የሚሰለጥኑ ተራማጅ ነወጥኞች ያስፈልጉናል፡፡

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.