የለውጥ አሳብ መነሻ ግለሰብ ወይስ ቡድን? አፈንጋጩስ ማን ነው?

0
293

በፍቃዱ አለሙ

የማሰብ፣ ያሰበውን የማድረግ፣ የሠራውን የማድነቅ፣ ያደነቀውን እንደገና የማሻሻል ለሰው ልጅ የተሰጠ ብቸኛ ባህሪ ነው፡፡ እንስሳት እንደየ ግብራቸው የማይለወጥ ተፈጥሮ ሲኖራቸው የሰው ልጅ ግን በተፈጥሮ ሂደት እያደገና እየተለወጠ የሚሄድ እንስሳዊ ፍጡር ነው፡፡ በዚህ አግባብ ማፈንገጥ ከሰው ልጅ ባህሪ ጋር በእጅጉ የተቆራኘ ነው፡፡

አፈንጋጭነት ሁለት ዓይነት ትርጉም አለው፡፡ የመጀመሪያው ሰዎች በተፈጥሮ ሂደት በየደረጃው የሚያሳዩት ጠባይ ነው፡፡ ሁለተኛው ግለሰቦች ከተለመደው የወል ግንዛቤና ባህሪ ወጣ ያለ ወይም የተሻለ ማሰብ ሲጀምሩ ነው፡፡ ሁለቱንም በቁጥጥር ማገት አይቻልም፡፡ የጊዜ ጉዳይ ይሆናል እንጂ አንድ ቀን ይቀጣጠላሉ፡፡

እንደኛ ባሉ ደሀ የአፍሪቃ ሀገሮች አብዛኛው ማኅበረሰብ ገና ያለማና ያልነቃ በመሆኑ አፈንጋጭ ለሚለው ብያኔ ያላቸው እሳቤ ከላይ ከተሰጡት ትርጓሜዎች ጋር የሚጋጩ ናቸው፡፡ ምን አልባትም ከተለመደው አኳኋን የተለየ ጠያቂ፣ ተራማጅ፣ ደፋር፣ ቀደም ቀደም የሚል ከሆነ አፈንጋጭ ተብሎ የተሳሳተ ፍረጃ ይለጠፍበታል፡፡ መፈረጅ ብቻ ሳይሆን ግዞትም አለው፡፡

የሰው ልጅ ተራማጅ መሆን የሚጀምረው አካላዊ ለውጥ ሳይሆን አእምሯዊ ዕድገት ማምጣት ሲጀምር ነው፡፡ በትምህርት የሚያምን ማኅበረሰብ እየበዛ ሲሄድ፣ የሚኖርበትን ማኅበረሰብ ባህሪ፣ ወግ፣ አኗኗር፣ ዲስኩር በትክክል ማጤን ሲጀምር፣ በአመዛኙ በነገሮች ሁሉ ምክንያታዊ ማስረጃዎችን የሚያቀርብ የማኅበረሰብ ቁጥር ሲጨምር ወይም በአጭሩ የንባብ ባህሉ እያደገ በመጣ ማኅበረሰብ ውስጥ ሁሌም አፈንጋጭ/ተራማጂነት/ አለ፡፡ ለእንደዚህ ዓይነት ባህሪ ተስማምቶ የተፈጠረ ደግሞ የሰው ልጅ ነው፡፡ እንስሳትማ ምን ማሰቢያ ልብና አንጎል አላቸው?

በሰው ልጅ አኗኗር ውስጥ የጅምላ ኑሮ አእምሯዊና ማኅበራዊ ብስለትን/ዕድገትን/ ያጠባል፡፡ በተለይ ብዙ የተማረ ማኅበረሰብ በሌለበት አካባቢ የዚህ ዓይነት ችግር ይስተዋላል፡፡ የግለሰቦች አሳብና ልዩነት በቅጡ የማይጠናና ቦታ የማያገኝ ከሆነ በግለሰብ ደረጃ የሚከናወኑ አዳዲስ ፈጠራዎችን ወይም ኹነቶችን ማየት አንችልም፡፡ የሚመገቡት ምግብ እንደ ቡድን ከሆነ፣ የሚተነፍሱት አየር እንደ ጅምላ ከሆነ፣ አተያያቸው እንደ ስብስብ ከሆነ ተራማጅ ይጠፋል፡፡ ልዩ ተሰጥኦ ያላቸውና አፈንጋጭ የሆኑ ግለሰበችን ማግኘት አይቻልም፡፡ ጠቃሚና አዋጪ አሳቦች ለብዙሃኑ ሲባል ድምፃቸው ይዋጣል፡፡ እነዛን ሰዎች በሌላ ጊዜ ደግመን አናገኛቸውም፤ሰው አላፊ ነውና፡፡

በማኅበረሰብ ሳይንስ ጥናት፣ የየትኛውም ለውጥ መነሻዎች ግለሰቦች ወይም ሰዎች ናቸው፡፡ አቀጣጣዮች ግን ቡድኖች ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ ትክክለኛ አፈንጋጭ የሚኖርበትን አካባቢ ወይም ማኅበረሰብ ታሪክ፣ ባህል፣ እምነት፣ ወግ በተገቢው ሁኔታ ያጠና ከሆነ ደግሞ ቅቡልነቱን ዓለም አቀፍ ያደርገዋል፡፡ በተገቢው ጊዜና ቦታ አፈንጋጪነት ጤነኝነት ነው፡፡ መሀል ሰፋሪ ወይም ለዘመን አዳሪ ለውጠኛ ሊሆን አይችልም፡፡

የአንድ ሂሳባዊ ቀመር ድምር ውጤት ሁለትና ከዛ በላይ የሆኑ ቁጥሮችን ይውንታ ይፈልጋል፡፡ የማኅበራዊ ለውጥ ተራማጅነትም እንዲሁ ነው፡፡ የቡድኑ ውጤት የግለሰቦች ስብስብ መሆን ይገባዋል፡፡ ኅብረት ኃይል ነው፡፡ ኃያልነቱ ግን በኅብረቱ ውስጥ የግለሰቦች ድምፅ ሲሰማ ነው፡፡

ኢትዮጵያ ውስጥ ብዙ አጉል ወጎች አሉ ወደ ኋላ ያስቀሩን፣ የትኛው በጣም ጎድቶናል ለማለት ግን ሰፊ ጥናት መደረግ አለበት፡፡ በአንድ ቤተሰብ ውስጥ ልጅ ቀደም ቀደም ሲል አይወደድም፡፡ “ቀስ ብለህ እደግ”፣ “ዲስኩር ላንተ ምን ያደርግልሃል” …..እየተባለ ብዙ የመከኑ አንጎሎች አሉ፡፡ ብዙ ወጎች አሥረዋቸው የቀሩ ሰዎች አሉ፡፡ ከተለያዩ አጉል ወግ እሥራት በራሳቸው ኃይል አፈትልከው የወጡ ትላላቅ ሰዎች ሁል ጊዜ ሞዴል እያልን የምናወራው እኛ ለዘለዓለም ስለታሰርን ነው፡፡ በእኛ አቅም ማድረግ የምንችለውን እንድናደርግ እድል ስለተነፈገን ነው፡፡

በዓለም ላይ ብዙ አፈንጋጮች በማኅበረሰቡ ዘንድ እንደ እብድ፣ እንደልታይ ባይ፣ እንደ ወሬኛ፣ እንደአፍራሽ ይታዩ ነበር፡፡ እነዚህ ታላላቅ ሰዎች የታወቁት በኋላ ነው፡፡

በኢትዮጵያም እንደነ ዓፄ ቴዎድሮስ፣ እንደነ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ፣ እንደነ ብላቴን ጌታ ኅሩይ ወልደ ሥላሴ፣ እንደነ አቤ ጉበኛ፣ እንደነ በዓሉ ግርማ…..የመሳሰሉት ካየን አፈነጋገጣቸው ዘመኑን የቀደመ ነበር፡፡ ግን እንደዘመን አዳሪው በዛና እድሜያቸው አጠረ፡፡  አፈንጋጭነት በማኅበረሰቡ ወይም በመንግሥታቱ ዘንድ አይወደድም፡፡ ሁሌም እንደ ጠላት ነው የሚታየው፡፡

የሰው ልጅ ተፈጥሮ በአመክንዮ፤ በተጠየቅ የሚራመድ እንጂ በጅምላ የሚሄድ አይደለም፡፡ ፈጣሪ አዳምን ከፈጠረ በኋላ ከአንድ ነገር በስተቀር ሌላውን ሁሉ ፈቅዶለታል፣ አንዲመራመርና እንዲጠይቅ፡፡ በማኅበራዊ ሳይንስ እምነት በጅምላ የሚጠሩት እንስሳት ብቻ ናቸው፡፡ የራሳቸው እምነት፣ እሳቤና አመለካከት ስለሌላቸው፡፡ ይህ ከሆነ ደግሞ እንኳን ቡድናዊ ዲስኩር የግለሰቦችን ልብ የሚያውቀው ፈጣሪ ብቻ ነው፡፡ ከአንድ እናት ማኅጸን የተወለዱ እኅትና ወንድም እንኳ የተለያያ እምነትና ምልከታ ነው ያላቸው፡፡

ስለዚህ በአንድ ማኅበረሰብ ውስጥ ከግለሰቦች ይልቅ ቡድናዊ ተኮር እንቅስቃሴ ካለ ዕድገቱና ለውጡ ሁሉ ውጫዊ እንጂ ውስጣዊ አይሆንም፡፡ ከቡድን ይልቅ የግለሰቦች ሥራ የሚቆጠርና ውጤቱ መለካት ሲችል ነው፡፡ በዚህ ሂደት ነው ሓላፊነት የሚሰማው፤ብቁና አስተማማኝ ዜጋ ማፍራት የሚቻለው፡፡

ፕሮፌሰር ባየ ይማም፣ የኢትዮጵያ ደራስያን ማኅበር በ2001 ዓ.ም ባሳተመው መድበለ ጉባዔ መጽሐፍ “ቁዋንቁዋና ማኅበራዊ ለውጥ” በሚል ባቀረቡት ጥናታዊ ጽሑፍቸው ውስጥ “ማኅበራዊ ለውጥ ለማምጣት ከማኅበራዊ ግንዛቤ፣ ከማኅበራዊ ተግባር በተወሰነ ደረጃ ማፈንገጥ ያስፈለጋል” ይላሉ፡፡

አፈንጋጭነት ወይም ተረዘማጅነት የአዲስ ፈጠራዎች፣ የአዲስ አሳብ ባለቤቶች፣ የአዲስ ትውለድ ውጤቶች ናቸው፡፡ ይሄ መቼም ቢሆን በየትኛውም ዲስኩር ወዳጆች ይጠላል፡፡ ኢትየጵያ ውስጥ በ1960ዎቹና በ1997 ዓ.ም የታየው የተራማጅነት ሒደት በታሪክ አይረሳም፡፡

ትውልዶች ለውጥ ሲፈልጉ ማፈንገጣቸው አይቀርም፡፡ ማፈንገጥ ማለት ከተለመደው እይታ ወጣ ያለ ምልከታ ማምጣት ማለት ሲሆን በጠቅላላው ግን ለውጥ ፈላጊነት ነው፡፡ ይሄን የሚደግፍት ደግሞ ጥቂት ሰዎች ናቸው፡፡ ምክንያቱም በጅምላ መኖር የለመደ ማኅበረሰብ “የእኔ”፣ “አሳብ አለኝ” የሚሉ አሳቦች ይደበዝዛሉ፡፡

የግለሰቦች ተራማጅነት (አፈንጋጪነት) በመንግሥታቱና በቡድኖች ትርጉም አልባ በሆነ ጊዜ በዛች ሀገር ውስጥ የሞያ ክብር አይኖርም፡፡ አንተ ኢንጅነር ስለሆንክና የተሻለ አሳብ ስላቀረብክ ተቀባይነት አይኖረህም፡፡ አሳብህ ቡድናዊ በሆነ ዲስኩራዊ ቅኝት ሊያልፍ የግድ ነው፡፡ በራሱ የማይተማመንና በውስጡ ፍርሃት ያለበት ትውልድ ለውጥን በቡድኑ ሳይሆን በውጭ ኃይል አማካኝነት እንዲመጣ ይፈልጋልና ነው፡፡

አስተዋይ በሆነ ማኅበረሰብ ውስጥ ግን ግለሰባዊ ግንዛቤ/አስተሳሰብ/ ወይም ንግግር ከጊዜ በኋላ ማኅበራዊ ለውጥ ይሆናል፡፡ ግለሰባዊ ግንዛቤ የግል አእምሮ ውጤት ሲሆን በአደባባይ ሲገለጽ ግን ማኅበራዊ ባህሪ ይሆናል፡፡ ምክንያቱም ማኅበራዊነት የግልና የወል ባህሪያትን ስለሚያስተሳስር ነው፡፡ የግለሰብ ለውጥ፣ የግለሰብ ትምህርት፣ የግለሰብ ጤና፣ የግለሰብ ልማት በግልጽና በቀላሉ ይለካል፡፡ ከውጤቱ ተነሥተነን መቀጠልና መበረታታት ያለበትን በተረጋገጠ እውነት ማወቅ ይቻላል፡፡ ከዚህ ውጭ ቡድን/ሕዝብ/ በሚል እየተጨፈለቀ የሚሄድ ከሆነ ወደ ቁጥጥር ያመዝናል፡፡

ይቀጥላል

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here